Punonjësit e hospiseve thonë se e shohin këtë skenë vazhdimisht — dhe megjithatë, ajo nuk bëhet kurrë më e lehtë për t’u përjetuar. Në orët e fundit të jetës, kur trupi po dobësohet dhe frymëmarrja bëhet gjithnjë e më e vështirë, një fjalë e vetme mund ta mbushë dhomën me emocion: “Mami.”
Ajo shqiptohet nga buzë të thata, me zëra që mezi dëgjohen dhe nga njerëz, nënat e të cilëve mund të kenë ndërruar jetë shumë dekada më parë. Familjarët shpesh mbeten të ngrirë në vend, ndërsa infermierët ndalojnë për një çast. Është sikur, për disa sekonda, koha të hapë një derë drejt së kaluarës.
Punonjësit e kujdesit paliativ tregojnë se momente të tilla ndodhin më shpesh nga sa mund të mendojmë. Një burrë mbi 90 vjeç, i cili prej ditësh ka qenë i hutuar dhe mezi ka komunikuar, papritur qetësohet dhe pëshpërit: “Mami”. Për njerëzit që ndodhen pranë tij, ky moment mund të jetë jashtëzakonisht prekës.
Në një rast tjetër, një grua që nuk kishte folur prej gati një jave mund të ngrejë papritur dorën drejt një cepi të dhomës. Sytë e saj bëhen më të qetë dhe fytyra i zbutet, sikur po përshëndet dikë që e ka dashur gjatë gjithë jetës. Familjarët ndonjëherë thonë se duket sikur ajo po sheh ose po ndien praninë e dikujt që të tjerët nuk mund ta shohin.
Nga ana mjekësore, ekzistojnë disa shpjegime të mundshme për këto përvoja. Medikamentet, nivelet e ulëta të oksigjenit, ndryshimet neurologjike dhe mënyra se si kujtesa ndërthuret me emocionet në fund të jetës mund të ndikojnë në atë që një person percepton ose thotë.
Megjithatë, jo çdo gjë është e lehtë për t’u shpjeguar. Përse kaq shumë njerëz, në momente të tilla, thërrasin pikërisht nënën e tyre? Përse kujtimi i saj duket se rikthehet me kaq forcë edhe pas dhjetëra vitesh? Për familjet, këto pyetje shpesh mbeten pa një përgjigje të prerë.
Psikologjikisht, figura e nënës lidhet shpesh me ndjenjën e parë të sigurisë, ngrohtësisë dhe mbrojtjes. Në një moment kur njeriu ndihet i dobët dhe i pambrojtur, truri mund të rikthehet tek kujtimet më të hershme dhe më të fuqishme emocionale. Për shumë njerëz, ajo figurë është pikërisht nëna.
Specialistët e kujdesit paliativ këshillojnë familjarët që të mos përpiqen ta korrigjojnë me forcë personin që po kalon këto momente. Nëse ai thotë se nëna e tij ndodhet aty, nuk është gjithmonë e nevojshme t’i thuhet se ajo ka vdekur shumë vite më parë. Shpesh është më e butë t’i mbahet dora, t’i flitet qetësisht dhe t’i lejohet ta përjetojë atë ndjenjë rehatie.
Në fund, ndoshta nuk është shpjegimi ai që ka më shumë rëndësi. Qoftë një kujtim i fuqishëm, një ndryshim i trurit në fund të jetës apo diçka që ende nuk e kuptojmë plotësisht, këto momente na kujtojnë se sa thellë mund të mbetet dashuria brenda njeriut. Dhe në çastet e fundit, gjëja më e rëndësishme mund të jetë thjesht që askush të mos ndihet vetëm.
