Gjatë periudhës së ish-Jugosllavisë, veçanërisht nga vitet ’70 deri në shpërbërjen e saj në fillim të viteve ’90, dhjetëra të rinj shqiptarë që kryenin shërbimin e detyruar ushtarak në Armatën Popullore Jugosllave (APJ) humbën jetën në rrethana të dyshimta dhe shpesh të pasqaruara plotësisht. Këto ngjarje kanë mbetur një plagë e hapur në kujtesën kolektive të shqiptarëve.
Shërbimi ushtarak në ish-Jugosllavi ishte i detyrueshëm për të gjithë të rinjtë meshkuj, përfshirë shqiptarët nga Kosova, Maqedonia, Mali i Zi dhe Lugina e Preshevës. Por për shumë prej tyre, kjo periudhë u shndërrua në një përvojë diskriminimi, presioni dhe në raste ekstreme, vdekjeje.
Familjet e viktimave dhe organizata të ndryshme kanë raportuar se:
Nuk ekziston një shifër zyrtare e saktë, por studiues dhe aktivistë shqiptarë kanë përmendur dhjetëra deri në mbi 100 raste të dyshuara gjatë dekadave të fundit të Jugosllavisë. Disa nga rastet më të përmendura në media dhe histori familjare përfshijnë ushtarë që vdiqën në:
Shumë prej tyre ishin 18-20 vjeç dhe pa probleme të njohura shëndetësore apo psikologjike.
Sipas dëshmive të familjarëve dhe ish-ushtarëve:
Në një klimë tensioni etnik, sidomos pas demonstratave të vitit 1981 në Kosovë, shumë shqiptarë konsideroheshin “element i dyshimtë”, gjë që mund të ketë ndikuar në trajtimin e tyre në ushtri.
Ka disa arsye pse këto vdekje nuk u hetuan plotësisht:
Edhe sot, shumë familje kërkojnë hapjen e arkivave dhe hetime të plota për të zbuluar të vërtetën.
E vërteta e plotë mbetet e paqartë për shumë raste. Historianët dhe studiuesit theksojnë se:
Për shumë familje shqiptare, humbja e djemve gjatë shërbimit ushtarak në ish-Jugosllavi nuk është vetëm tragjedi personale, por edhe një çështje historike dhe morale që kërkon zbardhje. Hapja e arkivave ushtarake dhe hetimet ndërkombëtare shihen si rruga e vetme për të kuptuar plotësisht se çfarë ndodhi me të vërtetë me këta të rinj, do t’iu jemi mirenjohes nese do te na ndihmonit që të mirmbajmë faqen vetëm duke shtypur(mbi foton) që ndodhet më poshtë.Faleminderit për mirkuptimin SHQIPE
